Poziom 2

Na Poziomie 1 nauczyłeś się szeregu form, dzięki którym możesz być zrozumiały dla Słowian na bardzo podstawowym poziomie. Język ten jest jednak bardzo prymitywny i zupełnie nie oddaje bogactwa języków słowiańskich. Jeśli więc podejmiesz wyzwanie, oto kilka dodatkowych narzędzi, których możesz użyć, aby Slovianto wyglądał i brzmiał o wiele bardziej naturalnie.

Poziom 2 różni się od Poziomu 1 pod dwoma względami:

1. Dowiesz się o rodzaju gramatycznym w języku słowiańskim i o tym, jak go używać w Slovianto,
2. Nauczysz się odmieniać czasowniki.

Rodzaj gramatyczny (płeć)

Automatyczne tłumaczenie

Ten artykuł został przetłumaczony automatycznie i może zawierać błędy. Zapewnienie tłumaczenia w ponad dziesięciu językach to trudne zadanie i czekamy na Twoją pomoc. Skontaktuj się z nami na Discord, ​​jeśli chcesz pomóc nam poprawić jakość naszych tłumaczeń. Alternatywnie możesz zasugerować poprawki bezpośrednio przez GitHub.

Większość języków europejskich ma rodzaj gramatyczny – angielski jest jednym z nielicznych wyjątków. Jest niczym więcej niż logicznym, że słowa oznaczające osoby płci męskiej są zawsze rodzaju męskiego, a słowa oznaczające osoby żeńskie są zawsze żeńskie. Idea rodzaju gramatycznego jest jednak taka, że każdy rzeczownik ma rodzaj, nawet jeśli nie ma żadnego logicznego związku pomiędzy tym rodzajem a znaczeniem tego słowa. Na przykład w języku francuskim le vin „wino” jest rodzaju męskiego, a la bière „piwo” jest rodzaju żeńskiego. W języku niemieckim der Wein „wino” jest również rodzaju męskiego, ale das Bier „piwo” jest rodzaju nijakiego. Rodzaj rzeczownika wpływa nie tylko na rodzajnik, ale także na przymiotniki, zaimki dzierżawcze i inne słowa modyfikujące ten rzeczownik. Francuski ma un bon vin froid „jedno dobre zimne wino”, ale une bonne bière froide „jedno dobre zimne piwo”.

Wszystkie języki słowiańskie mają trzy rodzaje: męski, żeński i nijaki. Na pierwszym poziomie Slovianto płeć nie odgrywa roli, ponieważ nie jest niezbędna do komunikacji na najbardziej podstawowym poziomie. Małe dzieci często popełniają błędy związane z płcią, ale nadal można je zrozumieć. Co nie zmienia faktu, że dobry žena „dobry kobieta” brzmi nieporadnie, bo žena jest żeńskie, a końcówka -y jest męska — dokładnie tak jak w języku polskim. Możesz sprawić, że Twój Slovianto będzie wyglądał i brzmiał o wiele bardziej naturalnie, jeśli uwzględnisz także płeć. Ustalenie rodzaju rzeczownika nie jest wcale trudne, ponieważ niemal we wszystkich przypadkach samo spojrzenie na słowo wystarczy, aby poznać jego rodzaj, co oznacza, że nie ma potrzeby poznawania rodzajów osobno.

Rzeczowniki

Aby dowiedzieć się, czy dane słowo jest rodzaju męskiego, żeńskiego czy nijakiego, wystarczy spojrzeć na końcówkę:

• Wyrazy rodzaju męskiego zawsze kończą się spółgłoską:

  • muž „mąż, mężczyzna”
  • syn „syn”
  • dom „dom”

• Słowa z -a na końcu są rodzaju żeńskiego:

  • žena „żona, kobieta”
  • duša „dusza”
  • voda „woda”

• Słowa kończące się na -o i -e są nijakie:

  • slovo „słowo”
  • děte „dziecko”
  • morje „morze”

• Istnieje również grupa słów żeńskich kończących się na spółgłoskę. Zasadniczo pamiętaj, że większość z nich to słowa kończące się na -ost:

  • kost „kość”
  • velikost „wielkość”

Jest kilka wyjątków, ale na tym etapie nie musisz się nimi przejmować.

Na pierwszym poziomie nauczyłeś się, że końcówka liczby mnogiej to -i. Działa to dobrze w przypadku rzeczowników rodzaju męskiego i żeńskiego, jednak w przypadku rzeczowników nijakich lepiej zamiast tego użyć -a:

• slovo → slova „słowa”
• děte → děta „dzieci”
• morje → morja „morze”

Przymiotniki

Rodzaj ma nie tylko rzeczowniki, to samo dotyczy przymiotników i przydawek. Podobnie jak we francuskim i niemieckim, języki słowiańskie mają zgodność płci. Oznacza to, że gdy rzeczownikowi rodzaju męskiego towarzyszy przymiotnik, to przymiotnik ten przyjmuje formę męską, rzeczownik żeński przyjmuje formę żeńską przymiotnika itd. Dobry žena wygląda trochę dziecinnie i nieporadnie, bo łączy rzeczownik żeński z przymiotnik rodzaju męskiego. Pamiętaj więc o następujących rzeczach:

• Końcówka męska to -y lub -i. Oto forma podana w słowniku:

  dobry muž „dobry mężczyzna”

• Końcówka żeńska to -a:

  dobra žena „dobra kobieta”

• Zakończenie nijakie to -e:

  dobre děte „dobre dziecko”

• Dla wszystkich płci końcówka liczby mnogiej to -e:

  • dobre muži „dobrzy mężczyźni”
  • dobre ženi „dobre kobiety”
  • dobre děta „dobre dzieci”

To samo dotyczy przymiotników, dotyczy to także zaimków dzierżawczych, wskazujących, względnych, nieokreślonych, a także liczb.

• Zaimki dzierżawcze moj „mój”, tvoj „twój”, naš „nasz”, vaš „wasz (lm.)”, svoj „swój” i čij „czyj” ma tę samą końcówkę co przymiotniki (z wyjątkiem rodzaju męskiego): moj (m.), moja (ż.), moje (n.), moje (lm. ). To samo dotyczy zaimka pytającego koj „który”:

  • moj muž „mój mąż”
  • tvoja žena „twoja żona”
  • naše děte „nasze dziecko”
  • koje prijatelji „którzy przyjaciele”

• Zaimki dzierżawcze trzeciej osoby (jego „jego”, jej „jej”, jih „ich”) nie zmieniają się (dzieje się tak, ponieważ te słowa nie są zaimkami ściśle dzierżawczymi, ale dosłownie coś znaczą, jak „o nim” itp.):

  • jego žena „jego żona”
  • jih prijatelji „ich przyjaciele”

• Zaimek wskazujący toj ma formy ta (ż.), to (n.) i te (lm.), zamiast *toja, *toje... (to samo oczywiście dotyczy tutoj i tamtoj):

  • toj muž „ten mężczyzna”
  • ta žena „ta kobieta”
  • to děte „to dziecko”
  • te prijatelji „ci przyjaciele”

• Zaimek względny ktory zachowuje się jak przymiotnik:

  • žena, ktora čita „kobieta, która czyta”
  • děte, ktore ja viděl „dziecko, które widziałem”

• Liczba jedin „jeden” ma postać jedna (ż.) i jedno (n.):

  • jedin muž „jeden mężczyzna”
  • jedna žena „jedna kobieta”
  • jedno děte „jedno dziecko”

Czasowniki

Czas teraźniejszy

infinitive	děla-ti	prosi-ti	nes-ti
ja	děla-m	prosi-m	nes-e-m
ty	děla-š	prosi-š	nes-e-š
on/ona/ono	děla	prosi	nes-e
my	děla-mo	prosi-mo	nes-e-mo
vy	děla-te	prosi-te	nes-e-te
oni	děla-j-ut	prosi-j-ut	nes-ut

Na poziomie 1 Slovianto nauczyłeś się, że czas teraźniejszy tworzy się przez dodanie końcówki -(e)t do rdzenia: ja děla-t „ja robię”, vy prosi-t „wy prosicie”, oni nes-et „oni niosą”. Jednak dla słowiańskiego ucha brzmi to nienaturalnie, ponieważ wszystkie języki słowiańskie odmieniają swoje czasowniki na rzecz osoby i liczby. Aby zrobić lepsze wrażenie, można wiele zyskać, poznając także niektóre z tych osobowych zakończeń.

Czas więc zapomnieć o zakończeniu -t! Zamiast tego pamiętaj o następujących zakończeniach: -m, -š, -Ø (bez końcówki) w pierwszej, drugiej i trzeciej osobie liczby pojedynczej oraz -mo, -te, -ut w pierwszej, drugiej i trzeciej osobie liczby mnogiej. Jeśli rdzeń kończy się samogłoską, wstaw -j- przed końcówką -ut. Gdy rdzeń kończy się spółgłoską, wstaw -e- przed pozostałymi końcówkami. Kilka przykładów znajdziesz w tabeli powyżej.

Końcówki -š i zaimka osobowego ty należy używać wyłącznie w odniesieniu do rodziny, przyjaciół, dzieci itp. W pozostałych przypadkach zwracaj się do osób w drugiej osobie liczby mnogiej (vy, -te).

Czas przeszły

infinitive	děla-ti	prosi-ti	nes-ti
ja (m.), ty (m.), on	děla-l	prosi-l	nes-l
ja (f.), ty (f.), ona	děla-la	prosi-la	nes-la
ono, to	děla-lo	prosi-lo	nes-lo
my, vy, oni	děla-li	prosi-li	nes-li

W czasie przeszłym czasowniki nie są odmieniane przez osobę. Jednakże są one sprzężone ze względu na płeć. Może się to wydawać dziwne, ale wyjaśnienie jest dość proste: forma dělal jest w rzeczywistości imiesłowem, oznaczającym coś w rodzaju „zrobiwszy” i dlatego zgadza się z podmiotem pod względem rodzaju i liczby, ale nie pod względem osoby. Formy są pokazane w tabeli powyżej.

Czas przyszły

Czas przyszły powstaje poprzez połączenie czasownika byti „być” w czasie przyszłym z bezokolicznikiem. Formy są takie same, jak gdyby czasownik *bud-ti był koniugowany w czasie teraźniejszym: ja budem dělati, ty budeš dělati, on bude dělati, itd.

Tryb przypuszczający

Tryb przypuszczający tworzy się przez dodanie partykuły by do czasu przeszłego, a zatem podlega związkowi zgody (kongruencji): ja by dělal „Ja (m.) zrobiłbym”, ty by dělala „ty (ż.) zrobiłabyś”, my by dělali „my zrobilibyśmy”.

Tryb rozkazujący

infinitive	děla-ti	prosi-ti	nes-ti
2nd sg. ("Do!")	děla-j	prosi-j	nes-i
2nd pl ("Do!")	děla-jte	prosi-jte	nes-ite
1st ("Let's do!")	děla-jmo	prosi-jmo	nes-imo

Oprócz formy rozkazującej, którą już poznałeś (w 2. osobie liczby mnogiej), istnieją także formy rozkazujące dla 2. osoby liczby pojedynczej i 1. osoby liczby mnogiej. Końcówki to -j (2 sg.), -jmo (1 pl.) i -jte (2 pl.) po samogłosce oraz -i (2 sg.), -imo (1 pl. ) i -ite (2 pl.) po spółgłosce. Zatem dělajte oznacza „zróbcie!” i może być skierowane do większej liczby osób na raz, ale może służyć także jako bardziej uprzejma forma liczby pojedynczej, natomiast dělaj powinno być używane tylko w odniesieniu do przyjaciół, rodziny i dzieci. Dělajmo oznacza: „Zróbmy”.

Czasownik „być”

	present	past	future	conditional	imperative
ja	jesm	byl (-a)	budem	by byl (-a)	—
ty	jesi	byl (-a)	budeš	by byl (-a)	budi
on ona ono	jest	byl byla bylo	bude	by byl by byla by bylo	—
my	jesmo	byli	budemo	by byli	budimo
vy	jeste	byli	budete	by byli	budite
oni	sut	byli	budut	by byli	—

Ponieważ wszystko powyższe dotyczy również jedynego czasownika nieregularnego w Slovianto, byti „być”, oto jego pełna koniugacja.

Przykładowy tekst

Interslavic

Naše selo

Iz vse možlive města, kde žijut ljudi, ja naj-mnogo ljubim male selo, daleko od šumny grad, s jego mala společnost. Ono ne ima prěpolnjene bloki, jedino male drevenne domki. Jest to proste i malovatelne město dlja žitje, s žiteli, čije lica sut ravno znane kak cvěti v naš sad. To jest zatvorjeny svět s nemnogo ljudi, blizko sjedinjene kak mravki v mravska kopa, pčeli v pčelnik, ovci v ovčarnija, mniški v konvent, ili morniki na korabja – kde vsekto zna vsekogo i vsekto jest znany od vsekogo, kde vsekto interesova se v vsekogo i vsekto može imati nadeja, že nekto interesova se v jego.

Kak milo bylo by zanuriti se v to srdečne čutje od ljubjenje i neznane običaji, sobrati se i byti prijatelji s te vse jedinstvene ljudi okolo nas! Tako, že my budemo znati vse zakutki i povrati od tenke ulici i solnečne luki, ktore my prohodimo vsaki denj. Mala socialna grupa, ktora jest selska společnost, jest to, za čto poezija i proza blagodarijut naj-mnogo. Dolga, raztegnjena draga, ktora bludi se v mily, teply denj i prěhodi črěz velika, široka draga, polna od avta i tiri. Vy hočete putovati s mene, dragi čitatelj? Put ne bude dolgy. My načinamo na dolina konec i odtudy my budemo pohoditi v vrh.

Polski

Nasza wioska

Ze wszystkich możliwych miejsc, w których żyją ludzie, najbardziej kocham małą wioskę z dala od zgiełku miasta, z jej małą społecznością. Nie ma przeludnionych mieszkań, tylko małe drewniane domki. To proste i malownicze miejsce do życia, z mieszkańcami, których twarze są tak znajome jak kwiaty w naszym ogrodzie. To odosobniony świat, w którym niewielu ludzi jest ściśle zjednoczonych jak mrówki w mrowisku, pszczoły w ulu, owce w zagrodzie, zakonnice w klasztorze lub marynarze na statku – gdzie wszyscy znają wszystkich i wszyscy są znany wszystkim, gdzie każdy interesuje się każdym i każdy może mieć nadzieję, że inni zainteresują się nim.

Jak przyjemnie byłoby zanurzyć się w tym serdecznym uczuciu miłości i nieznanych nawyków, spotkać się i zaprzyjaźnić z tymi wszystkimi wyjątkowymi ludźmi wokół nas! Tak jak poznamy wszystkie zakamarki zacienionych uliczek i słonecznych łąk, które mijamy każdego dnia. Poezja i proza zawdzięczają najbardziej małej grupie społecznej, jaką jest społeczność wiejska. Długa, rozciągnięta ulica, wijąca się w miły, ciepły dzień, przecinająca dużą, szeroką drogę, pełną samochodów osobowych i ciężarowych. Czy chciałbyś pojechać ze mną, drogi czytelniku? Podróż nie będzie długa. Zaczynamy na końcu doliny i stamtąd będziemy podążać pod górę.

Informacje prawne

This article has been republished with the permission of its original author, Jan van Steenbergen.